เครนสนามขาสูง 1 ข้าง (Semi Gantry Crane) แบบคานเดี่ยวและคานคู่ ข้อควรรู้ก่อนติดตั้ง

เครนสนามขาสูง 1 ข้าง (Semi Gantry Crane) แบบคานเดี่ยวและคานคู่ ข้อควรรู้ก่อนติดตั้ง

หากโรงงานของคุณมีผนังหรือเสาที่แข็งแรงอยู่แล้ว แต่ไม่อยากเสียพื้นที่ให้ขาเครนทั้งสองข้าง เครนสนามขาสูง 1 ข้างอาจเป็นคำตอบที่คุ้มกว่า เพราะใช้โครงสร้างอาคารช่วยรับน้ำหนักด้านหนึ่ง บทความนี้อธิบายหลักการทำงาน ความต่างของแบบคานเดี่ยวและคานคู่ การติดตั้งแบบ 2 ระดับใต้เครนเหนือศีรษะ และหลักออกแบบเพื่อความปลอดภัย

เครนสนามขาสูง 1 ข้างคืออะไร

เครนสนามขาสูง 1 ข้าง หรือ Semi Gantry Crane เป็นเครนโครงสร้างแบบ A เฟรม มีขาด้านหนึ่งเคลื่อนที่ไปตามรางที่ติดตั้งไว้บนพื้น ส่วนปลายคานอีกด้านที่รับน้ำหนักติดตั้งไว้กับผนัง เสา หรือคานของอาคาร และมีรางให้ตัวเครนเคลื่อนที่ไปพร้อมกับขาเครนอีกข้างได้ จุดเด่นคือช่วยลดต้นทุนในการสร้างเครนและช่วยประหยัดพื้นที่ของโรงงาน

เครนสนามขาสูง 1 ข้างแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ แบบคานเดี่ยว (Single Girder) และแบบคานคู่ (Double Girder)

เครนสนามขาสูง 1 ข้าง แบบคานเดี่ยว (Semi Gantry Crane Single Girder)

แบบคานเดี่ยวติดตั้งได้ 3 รูปแบบ ตามลักษณะพื้นที่และงาน

1. ติดตั้งกลางแจ้ง

ติดตั้งรางวิ่งชั้นบนไว้ที่เสาด้านข้างนอกตัวอาคารโรงงาน เหมาะกับงานยกวัตถุหรือสินค้าในพื้นที่กลางแจ้ง

2. ติดตั้งในร่ม

ติดตั้งรางวิ่งชั้นบนไว้ที่เสาด้านข้างภายในตัวอาคารโรงงาน

3. ติดตั้งแบบ 2 ระดับใต้เครนเหนือศีรษะ

ผู้ใช้งานสามารถออกแบบให้มีเครน 2 ระดับในโรงงาน โดยติดตั้งเครนสนามขาสูง 1 ข้างไว้ใต้ชุดเครนเหนือศีรษะ เพื่อทำงานเฉพาะกับเครื่องจักรหรือพื้นที่ด้านใดด้านหนึ่งของอาคาร หรือติดตั้งไว้ทั้งสองฝั่งของอาคารเดียวกันก็ได้ ข้อดีคือเครนทั้งสองระดับวิ่งสวนกันได้ ช่วยประหยัดเวลาและเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน

ติดตั้งเครน 2 ระดับ ข้อควรระวังที่ต้องรู้

• เว้นช่องกลางให้กว้างพอ: หากติดตั้งเครนสนามขาสูง 1 ข้างทั้งสองฝั่งใต้เครนเหนือศีรษะ ผู้ออกแบบต้องเว้นช่องระหว่างกลางให้กว้างพอ เพื่อให้ลวดสลิงและตะขอของเครนด้านบนยกวัตถุผ่านได้อย่างสะดวกและปลอดภัย
• เสี่ยงชนกัน: ลวดสลิงและตะขอของเครนด้านบนอาจเกี่ยวหรือชนกับเครนด้านล่างที่กำลังใช้งาน ซึ่งมักเกิดจากความประมาทของผู้ใช้งาน
• เซ็นเซอร์ติดตั้งยาก: การติดเซ็นเซอร์ตรวจจับวัตถุอัตโนมัติตลอดแนวคานเครนด้านล่าง หรือที่ลวดสลิงและตะขอของเครนด้านบน ทำได้ยาก จึงต้องอาศัยการมองด้วยสายตาของผู้ควบคุมเครนทั้งสองระดับเป็นหลัก

สรุปคือเครน 2 ระดับสะดวกและเพิ่มประสิทธิภาพ แต่ต้องใช้งานอย่างระมัดระวังและควรมีขั้นตอนทำงานร่วมกันที่ชัดเจน

เครนสนามขาสูง 1 ข้าง แบบคานคู่ (Semi Gantry Crane Double Girder)

แบบคานคู่ใช้ติดตั้งได้ทั้งกลางแจ้งและในร่มภายในโรงงาน มีคุณสมบัติทุกประการเช่นเดียวกับแบบคานเดี่ยว แต่เลือกใช้เมื่อต้องการยกวัตถุและสินค้าที่หนักกว่า และต้องการพื้นที่ใช้งานที่กว้างกว่า ใช้งานร่วมกับรอกไฟฟ้าที่เหมาะกับเครนคานคู่

ข้อต่างจากเครนสนามขาสูง 2 ข้าง: ไม่ควรมีเท้าแขน (Cantilever)

เครนสนามขาสูง 1 ข้างไม่ควรออกแบบให้มีเท้าแขนยื่นออกด้านนอกเหมือนเครนสนามขาสูง 2 ข้าง เพราะหากออกแบบไม่ดี เมื่อรอกยกน้ำหนักเคลื่อนออกไปที่เท้าแขน น้ำหนักอาจถ่วงให้ขาเครนด้านบนกระดกลอยออกจากรางวิ่งและล้มคว่ำด้านข้างได้ อีกทั้งผู้ออกแบบมักไม่นิยมใส่ตัวล็อกป้องกันการกระดกไว้ที่รางด้านบน จึงเป็นความเสี่ยงต่อผู้ใช้งานโดยตรง ดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่บทความ เครนสนามขาสูง 2 ข้าง (Gantry Crane)

หลักออกแบบเครนสนามขาสูงเพื่อความปลอดภัย

สำหรับเครนสนามขาสูงทุกประเภท ควรคำนึงถึงหลักการต่อไปนี้ (ควรให้วิศวกรผู้ออกแบบเป็นผู้ยืนยันค่าที่ใช้จริง)

1. สัดส่วนความสูงต่อความกว้าง: หากหลีกเลี่ยงได้ ไม่ควรน้อยกว่า 3 : 5 เพื่อให้เครนทรงตัวและพลิกล้มได้ยากขึ้น
2. องศาความลาดชันของขาเครน: วัดจากเส้นตั้งฉากถึงเส้นผ่านศูนย์กลางล้อเครนด้านล่าง ไม่ควรน้อยกว่า 10 องศา เพื่อให้ขาหยั่งกว้างพอและไม่ล้มง่าย
3. ระดับรางวิ่งทั้งสองฝั่ง: รางอาจทรุดตัวได้ จึงควรออกแบบขาเครนด้านใดด้านหนึ่งให้มีจุดหมุน (Flexible Leg) เพื่อยืดหยุ่นตัวได้
4. ขาแบบยึดแน่น (Fix Leg): ใช้ได้เมื่อมั่นใจว่าฐานรากรางทั้งสองด้านมั่นคงและจะไม่ทรุดตัวในอนาคต

เปรียบเทียบเครนสนามขาสูง 1 ข้าง และ 2 ข้าง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเครนสนามขาสูง 1 ข้าง (FAQ)

เครนสนามขาสูง 1 ข้างคืออะไร?

เครนสนามขาสูง 1 ข้าง (Semi Gantry Crane) คือเครนโครงสร้างแบบ A เฟรมที่มีขาด้านหนึ่งเคลื่อนที่ไปตามรางบนพื้น ส่วนปลายคานอีกด้านติดตั้งบนรางที่ผนัง เสา หรือคานของอาคาร ช่วยลดต้นทุนการสร้างและประหยัดพื้นที่โรงงาน ใช้ได้ทั้งกลางแจ้งและในร่ม

เครนสนามขาสูง 1 ข้างต่างจากเครนสนามขาสูง 2 ข้างอย่างไร?

เครนสนามขาสูง 2 ข้างมีขาเครนวิ่งบนรางที่พื้นทั้งสองข้าง ส่วนเครนสนามขาสูง 1 ข้างมีขาวิ่งบนพื้นเพียงข้างเดียว และปลายคานอีกด้านวิ่งบนรางที่ผนัง เสา หรือคานของอาคาร จึงลดต้นทุนและประหยัดพื้นที่ได้มากกว่า แต่ไม่ควรออกแบบให้มีเท้าแขน (Cantilever) ยื่นออกด้านนอกเหมือนแบบ 2 ข้าง

ติดตั้งเครนสนามขาสูง 1 ข้างแบบ 2 ระดับใต้เครนเหนือศีรษะได้หรือไม่?

ทำได้ โดยติดตั้งใต้ชุดเครนเหนือศีรษะเพื่อทำงานเฉพาะกับเครื่องจักรหรือพื้นที่ด้านใดด้านหนึ่งของโรงงาน แต่ต้องเว้นช่องกลางระหว่างเครนสนามสองฝั่งให้กว้างพอสำหรับลวดสลิงและตะขอของเครนด้านบนยกผ่านได้ และผู้ควบคุมต้องระมัดระวังด้วยสายตา เพราะเสี่ยงที่ตะขอหรือลวดสลิงของเครนด้านบนจะเกี่ยวหรือชนกับเครนด้านล่าง

ทำไมเครนสนามขาสูง 1 ข้างไม่ควรมีเท้าแขน (Cantilever)?

เพราะหากออกแบบไม่ดี เมื่อรอกยกน้ำหนักเคลื่อนออกไปที่เท้าแขน น้ำหนักอาจถ่วงให้ขาเครนด้านบนกระดกลอยออกจากรางวิ่งและล้มคว่ำลงมาได้ และผู้ออกแบบมักไม่นิยมใส่ตัวล็อกป้องกันการกระดกไว้ที่รางด้านบน จึงเป็นความเสี่ยงต่อผู้ใช้งานโดยตรง

Flexible Leg กับ Fix Leg ต่างกันอย่างไร?

Flexible Leg คือขาเครนด้านใดด้านหนึ่งที่ออกแบบให้มีจุดหมุนเพื่อยืดหยุ่นตัวได้ เผื่อกรณีรางวิ่งทรุดตัว ส่วน Fix Leg คือขาที่ยึดแน่นทั้งสองด้าน ใช้ได้เมื่อมั่นใจว่าฐานรากของรางมั่นคงและจะไม่ทรุดตัวในอนาคต